inleiding
 route

  
De Nieuwe Hollandse Waterlinie ligt tussen de voormalige Zuiderzee en de Biesbosch. Het landschap was deel van de linie en is voor een groot deel nog steeds herkenbaar. Denk aan slingerende dijken, laaggelegen veenweiden en het overal aanwezige water. De Waterlinie bevatte bijna duizend objecten (forten, sluizen, kazematten, kringenwetwoningen, groepsschuil-plaatsen). Vele hiervan zijn nog altijd terug te vinden. Rond en in menig fort heeft de natuur ongestoord haar gang kunnen gaan. Er leven planten en dieren die elders in de omgeving niet voorkomen. Bijvoorbeeld zwarte toorts, jacobskruid, dagpauwogen en vleermuizen.  
Het Waterliniepad is een 160 kilometerlange LAW-route langs de oorspronkelijke Nieuwe Hollandse Waterlinie. De route voert langs vijf vestigingsteden en zo’n vijftig forten, batterijen, inundatiesluizen en andere overblijfselen van de verdedigingslinie. De route gaat ook langs het Naardermeer, de Vecht, Amelisweerd, de Lek, de Linge en de steden Gorinchem en Woudrichem.  
Het Waterliniepad is een 160 kilometerlange LAW-route langs de oorspronkelijke Nieuwe Hollandse Waterlinie. De route voert langs vijf vestigingsteden en zo’n vijftig forten, batterijen, inundatiesluizen en andere overblijfselen van de verdedigingslinie. De route gaat ook langs het Naardermeer, de Vecht, Amelisweerd, de Lek, de Linge en de steden Gorinchem en Woudrichem.  

- Botenverhuur De Rijnstroom verhuurt kano’s voor een tocht naar Fort Rijnauwen. Ook zijn er kano-arrangementen naar Fort Vechten. 
- Rederij Schuttevaer verzorgt van mei tot oktober vaartochten tussen Utrecht en Rhijnauwen.
- In de zomermaanden varen verschillende voetveren vanuit Gorinchem af en aan over de Waal en Merwede met als bestemming Woudrichem, Slot Loevestein en Fort Vuren.

 
Om verstoring van de natuur te voorkomen zijn honden op de meeste forten niet toegestaan. Op een aantal forten zijn ze aangelijnd welkom.  
De toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers verschilt per fort, zie de betreffende websites.  
- Kaart nr.44 Waterlinie-Noord (Pampus tot A12).
- Kaart nr.45 Waterlinie-Zuid (A12 tot Werkendam).
- Op de website van het projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie staan diverse wandel-, fiets-, en vaarroutes.		  
terug naar natuurkaart  

Nieuwe Hollandse Waterlinie

Zichtbaar dankzij de forten, maar grotendeels onzichtbaar: de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Een verdedigingslinie in het gebied tussen de voormalige Zuiderzee en de Biesbosch. Toen de linie haar militaire functie verloor en in de vergetelheid raakte, kreeg de natuur de ruimte. Zo zijn de ruim zestig forten monumenten van formaat geworden. Plekken waar geschiedenis, natuur en cultuur een bijzondere eenheid vormen.

Inundatie en forten
De linie vindt haar oorsprong in 1589. Door grote stukken land onder water te zetten (inunderen), werd het de vijand moeilijk gemaakt de steden te bereiken. In de 17e eeuw werd de Oude Hollandse Waterlinie aangelegd. Deze liep vanaf Muiden westelijk van Utrecht naar Gorinchem. De nieuwe linie werd gebouwd om aanvallen uit het oosten en zuiden af te kunnen slaan. Deze linie liep langs de oostgrens van Utrecht en werd in 1822 in gebruik genomen.
De Nieuwe Hollandse Waterlinie bestaat grotendeels uit gebieden die onder water te zetten zijn. Op plaatsen waar dit niet mogelijk was bouwde men forten. Elk fort werd aangepast aan de specifieke eisen die het landschap stelde. Daarom is bijna elk fort een uniek bouwwerk.

Tweede leven
Een aantal forten heeft inmiddels een andere functie. Zo doen ze dienst als wijnproeverij, scoutingcentrum, conferentieoord of opleidingscentrum voor politiehonden. Enkele forten zijn nog in bezit van defensie, andere zijn vervallen tot ruïnes. Een deel is alleen tijdens de Fortenmaand in september toegankelijk, andere zijn het hele jaar te bezoeken.
De bekendste forten zijn Pampus, het Muiderslot, Fort bij Rijnauwen, Vesting Naarden, Fort Vechten, Fort Asperen, Fort Vuren en Slot Loevestein.

Fort bij Rijnauwen
Met zijn 31 ha is Fort bij Rijnauwen het grootste fort uit de Linie. Een indrukwekkende vesting, maar ook een waardevol natuurgebied. Het fort was jarenlang niet toegankelijk voor publiek. Hierdoor is het een paradijs geworden voor veel (bedreigde) planten en dieren. IJsvogels, reeën, ringslangen en wezels voelen zich er thuis. Er groeien zeldzame planten zoals orchideeën. ’s Winters overwinteren honderden vleermuizen in het fort. Sommige komen zelfs speciaal uit Rusland om hier hun winterslaap te houden. Fort Rijnauwen is alleen toegankelijk tijdens excursies.


Voor meer informatie over Staatbosbeheer: www.staatsbosbeheer.nl