Korte kenschets

Kasteel met bijgebouwen en tuin. Hoofdkantoor van Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen. Begane grond is museaal ingericht.

Verwervings geschiedenis

Huis Zypendaal bleef tot 1926 bewoond door de familie Brantsen, maar werd al in 1925 gekocht door dr. J.C. Hartogs, directeur van de ENKA. In 1930 kocht de gemeente Arnhem het huis en park. De gemeente droeg het huis en het koetshuis in 1975 in langdurige erfpacht over. De gemeente Arnhem verbond hieraan de voorwaarde van een culturele bestemming. Na een ingrijpende restauratie werd het hoofdkantoor van Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen op Zypendaal gevestigd en werd de hoofdverdieping ingericht en opengesteld voor publiek.

Kastelen en landhuizen

Het aan alle kanten door water omgeven Zypendaal wordt door Arnhemmers graag aangeduid als ‘kasteel’. Huis Zypendaal is echter een buitenplaats, in de jaren 1762-1764 gebouwd voor de belangrijke Arnhemse regentenfamilie Brantsen, waarvan de opvolgende generaties Zypendaal tot 1926 zouden blijven bewonen. Omstreeks 1760 liet mr. Hendrik Willem Brantsen het oude huis Zypendaal afbreken, dat op vrijwel dezelfde plaats in 1650 was gebouwd. De Arnhemse stadstimmerman Hendrik Viervant kreeg de opdracht een nieuw huis te bouwen. Dit eenvoudige, kubusvormige huis is goed bewaard gebleven en de ligging in het sterk geaccidenteerde landschap is bijzonder. In 1867 werden het koetshuis en de oranjerie gebouwd naar ontwerp van F.W. van Gendt J. Gzn. Een belangrijke verbouwing vond plaats in de jaren 1883-1884. De bekende architect dr. P.J.H. Cuypers maakte het verbouwingsplan, dat onder meer voorzag in een hoge toren aan de voorzijde van het huis. Zijn plan is slechts ten dele uitgevoerd. Aan de achterzijde werd een eenvoudige toren opgetrokken, met een bekroning die doet denken aan de toren van kasteel Ruurlo. Aan de voorzijde werd slechts een vestibule toegevoegd, het dak werd aangepast en van een balustrade voorzien en aan de zuidzijde van het huis werden balkons toegevoegd. Omstreeks 1900 volgde nog een aanbouw op de zuidoosthoek, waardoor de rode salon ontstond. Enige jaren later kreeg deze aanbouw een verdieping.

Interieur/ collectie

De interieurdecoratie is voor een belangrijk deel nog uit de bouwtijd, hoewel er aanpassingen zijn gedaan gedurende latere verbouwingen en tijdens de restauratie. Uit de bouwtijd stamt bijvoorbeeld de bijzondere marmeren vloer in de gang, waarin een kettingmotief is ingelegd. Van de reeks van buitenplaatsen aan de noordrand van Arnhem, is Zypendaal de enige die is opengesteld en waar de bezoeker zich een beeld kan vormen van de wooncultuur op deze buitenplaatsen. De hoofdverdieping is ingericht, waarbij het door bruiklenen en schenkingen mogelijk werd objecten die tot de oorspronkelijke inboedel van het huis hebben behoord te tonen. De collectie familieportretten van de familie Brantsen, die de basis voormde voor de oprichting van de Brantsen van de Zyp-Stichting, is grotendeels op Zypendaal teruggekeerd. Ook zilver, reissouvenirs en onderscheidingen verwijzen naar de familie Brantsen. Het raadselachtige en legendarische ´Mannetje van de Zyp´, een beeldje van een jongetje met een drinkkan, keerde ook op Zypendaal terug.

Tuin/park

De voorloper van het huidige huis Zypendaal, een klein, kruisvormig huis uit 1650, was omgeven door sier- en nutstuinen. Enkele 18de-eeuwse afbeeldingen geven de aanleg weer. Nadat de Arnhemse burgemeester Willem van Bayen in 1720 eigenaar werd, zijn enkele veranderingen aangebracht. Tussen het toegangshek en het huis werden langgerekte grasparterres aanleggen. Er werd door Van Bayen gebruik gemaakt van de niveauverschillen en het stromend water gevoed door de sprengen. Hierdoor konden watervalletjes en fonteinen in de tuin worden aangelegd. In 1803 werd de regelmatige aanleg in landschappelijke zin gewijzigd naar ontwerp van de tuinarchitect J.P.Posth. deze behoorde tot de eerste ontwerpers in Gelderland die zich bij vernieuwingen niet bepertkten tot delen van de tuin, maar een gehele aanleg aan revisie onderwierpen. Posth heeft de slingervijver om het huis en het grasveld met boomgroepen en paden ontworpen. In 1863 werd de Duitse landschapsarchitect C.E.A. Petzold door mr. W.G. Brantsen naar Arnhem gehaald. Zijn ontwerp voor Zypendaal en de Gulden Bodem wordt gekenmerkt door een uitonderlijk mooie ruimtewerking. In het park vindt men imposante oude bomen en parkbos, met rododendrongroepen versierde gazons, sprengen, beekjes, een grand canal en vijver. De op een terras gelegen tuin tussen oranjerie en koetshuis werd tijdens de restauratie van Zypendaal opnieuw aangelegd en bestaat uit een langgerekte border met een grote variatie aan vaste planten en een gazon met rozestruiken, naar ontwerp van mevrouw M.E. Canneman - Philipse.

Fauna

De vijvers rondom het kasteel zijn leefgebied van onder andere de ijsvogel en grote gele kwikstaart. De ijsvogel broedt in de steilrand achter het kasteel in een zelfgegraven nest. De grote gele kwikstaart broedt in holtes in de buurt van het kasteel. In 2003 zelfs in de regenpijp, waar die boven de vijver uitmondt. Gelukkig was het een droog voorjaar en is het nest niet weggespoeld.