Korte kenschets

Particulier bewoond kasteel bestaande uit een L-vormig complex met middeleeuwse hoekgebouwen en woongebouwen uit de 16de- tot de 18de eeuw.

Cultuurhistorie algemeen

Wisch omvat een lange en ingewikkelde geschiedenis van acht eeuwen. De heren van Wisch worden in 1207 reeds genoemd. Zij behoorden tot de machtigsten van hun gewest. In 1285 komt het huis al voor, maar vermoedelijk is dit het oude huis Wisch, dat aan de overkant van de Oude IJssel lag, drie kilometer stroomafwaarts bij Etten. Een eeuw later werd Wisch ´tweeherig´, het werd gedeeld tussen twee neven Van Wisch. Iedere tak beschikte over een eigen huis. De twee huizen stonden vlak naast elkaar op het terrein van het huidige huis en werden pas in 1644 weer in één hand verenigd. Na de verwoesting in 1528 restte van het ´Berghse´ huis niet meer dan een toren. In 1849 werd de familie Van Schuylenburg eigenaar; zij slaagde er in ook de gronden weer samen te voegen.

Verwervings geschiedenis

Twee bombardementen richtten in 1944 zware oorlogsschade aan het huis aan. De familie Vegelin van Claerbergen begon na de oorlog met het herstel. In 1957 werd een oplossing gevonden voor het herstel van het hoofdgebouw. Dit deel met de ronde toren en het aangrenzend deel van de vleugel werd in eeuwigdurende erfpacht aan Geldersche Kasteelen overgedragen, waarna het in 1957-1961 kon worden gerestaureerd. Het betrof een ingrijpende restauratie, met wijzigingen aan de buiten- en binnenzijde van het hoofdgebouw. De rest van het complex en het omringende landgoed is in eigendom van de familie Vegelin gebleven.

Kastelen en landhuizen

Kasteel Wisch heeft een zeer ongebruikelijke plattegrond. Het bestaat uit een L-vormig complex, met een hoofdgebouw uit de 16de en 17de eeuw. Dit hoofdgebouw draagt het jaartal 1648 en zal dus na het einde van de tachtigjarige oorlog zijn herbouwd. In de 18de eeuw vonden hier wijzigingen plaats. Een lage, langgerekte dienstvleugel uit de 17de eeuw ligt haaks op het hoofdgebouw, met op de buitenhoek een grote ronde toren uit de 15de eeuw, die in de 17de eeuw is verhoogd. Daar tegenaan bevindt zich een zeskantige, in oorsprong 16de-eeuwse traptoren, die bij de restauratie is herbouwd. Toren en traptoren waren reeds in de 16de eeuw aan de buitenzijde gepleisterd, voorzien van geschilderde voegen die natuursteenblokken imiteren. De ruim 90 m. lange dienstvleugel wordt aan de oostzijde beëindigd door een vierkante toren, uit omstreeks 1700. In de 19de eeuw is het gehele gebouw wit gesausd.

Interieur/ collectie

Bij de restauratie van 1957-1961 kreeg het interieur van het hoofdhuis een nieuwe gedaante. De 19de-eeuwse indeling werd aangepast en er werd gebruik gemaakt van interieuronderdelen van elders afkomstig. Zo werd een trap met fraaie smeedijzeren Lodewijk XIV balusters afkomstig uit Den Haag ingebracht. In een van de kamers aan de voorzijde werd een 18de-eeuws geschilderd behangsel uit Amsterdam toegepast.

Tuin/park

Hoewel kasteel Wisch dicht tegen het centrum van het stadje Terborg aanligt, heerst er toch een aangename rust door de fraaie groene omgeving waarin het huis ligt. Tegen de lange dienstvleugel is een bloementuin aangelegd die, evenals het omringende landschappelijk aangelegde park, in particulier eigendom is van de familie Vegelin van Claerbergen en daarom niet toegankelijk. Bijzondere bomen zijn de twee monumentale lindes op het voorplein en de zwarte walnoot in het park. De walnoot is de tussen de 200 en 250 jaar oud en eenentwintig meter hoog. Met zijn omtrek van 4,70 meter is het de dikste walnoot van Nederland.

Flora

Op Wisch komt akkergeelster voor. Het groeit typisch op begraafplaatsen en landgoederen, onder oude bomen. Het plantje bloeit in het voorjaar heel kort met een geel bloemetje. Voor de voortplanting moet hij het dan ook niet van de bloemen hebben, hij plant zich vegetatief voort. De plant is achteruitgegaan, waarvoor een mogelijke reden is dat deze makkelijk wordt overwoekerd door bijvoorbeeld maagdenpalm en klimop.