Korte kenschets

Landgoed met landhuis, bossen, zandwal en heideveldjes. Verder graslanden, houtwallen en -singels, poelen en een meertje.

Geo(morfo)logie

Lang werd aangenomen dat de zandwal in het Wilbrinkbos een stuifwal is, ontstaan door inwaaiend zand in een houtsingel die de erachter liggende landbouwgronden moest beschermen. De landbouwgronden zouden dan echter aan de andere kant van de wal moeten liggen, in de luwte van de overheersend zuidwesten wind. Waarschijnlijk is het een stuifduin, dat al tegen het einde van de laatste ijstijd ontstond. De lange paraboolvorm is voor duinen in het binnenland zeer bijzonder.

Historische geografie

De Apeldoornsestraat die door het Wilbrinkbos loopt is een rond 1200 ontstane Hessenweg. Deze verbond de steden Amersfoort en Deventer en was ook internationaal van belang als verbinding van het 'westen' met Duitsland. Het trace' is sindsdien ongewijzigd gebleven, inclusief het bochtje in de weg ter hoogte van het huis Zandbergen. In dit bochtje lag oorspronkelijk de herberg/het tolhuis De Roskam, dat in 1680 voor het eerst genoemd wordt. Meest beroemde bezoeker van de Roskam was Constantijn Huygens, secretaris van koning stadhouder Willem III. Hij kwam er regelmatig op weg naar 't Loo. In 1795 (Franse Revolutie) werd de Roskam door Engelse troepen verwoest. Er werd een nieuw huis gebouwd, dat Zandbergen genoemd werd. Zandbergen veranderde in een landgoed, met landhuis, landbouwgronden, bos, hakhout en houtwallen. Pas in 1809 werd de Apeldoornsestraat in opdracht van Lodewijk Napoleon verhard met klinkers.

Cultuurhistorie algemeen

Op de zandwal staan grillig gevormde doorgegroeide hakhoutstoven van beuk en eik. Opvallend is een monumentale twaalfstammige beuk, die 'De Twaalf Apostelen' wordt genoemd.

Verwervings geschiedenis

Zandbergen werd rond 1900 met omliggende gronden aangekocht door Mr. G.J. Wilbrink. Deze was van 1884 tot 1895 notaris in Lunteren en heeft zich zeer beijverd voor het behoud van natuur en landschap in de omgeving. Zijn dochter, mevrouw Dr. G. Wilbrink, legateerde in 1962 het landgoed met de wens dat het Wilbrinkbos zou worden genoemd ter herinnering aan haar vader.

Tuin/park

Rond 1900 werd het landgoed verfraaid met enkele elementen in landschapsstijl. Er werden slingerende paden aangelegd over en langs de zandwal en er werd een bosvijver aangelegd.

Bouwwerken

Het in erfpacht uitgegeven huis Zandbergen zou volgens de muurankers uit 1795 dateren. Het is echter een landhuis uit de eerste helft van de 19de eeuw, met enkele goed bewaard gebleven bijgebouwen.

Flora

De vochtige heideterreintjes in het noordoosten zijn floristisch gezien het interessantste deel van het gebied. Het insectenetende plantje zonnedauw komt er met twee soorten voor, de kleine en de ronde. Ook verscheidene veenmossoorten, veenpluis en veel klokjesgentianen maken hier deel uit van de vegetatie. In het bosgedeelte komt plaatselijk veel dalkruid voor. Paddestoelen zijn goed vertegenwoordigd.

Fauna

De dassenburcht in het gebied is goed bewoond, er huist een gezonde populatie dassen. De vossenbrucht wordt momenteel niet bewoond, wel wordt er af en toe een bezoek aan gebracht. De boommarter komt net als de groene specht in de oudere bosgedeelten van het gebied voor. Wat betreft amfibien en reptielen is het gebied niet onbelangrijk, de levendbarende hagedis komt in de opener delen van het bosreservaat voor en in het vennetje is er heikikker te vinden. In het zuidelijke deel is een grote poel, waar kamsalamander voorkomt, een van de weinigevindplaatsen in de Gelderse Vallei.

Visie/ toekomstbeeld

In het noordelijk deel van het Wilbrinkbos is het landgoedkarakter het belangrijkst. Het parkachtige karakter rond de zandwal, de landbouwgronden en houtwallen maken daar een belangrijk dele van uit. In het zuidelijk deel, rondom het Grijze veen, zijn de natuurwaarden het belangrijkst. Dit was vroeger een waardevolle natte heide, waarin de Ganzenbeek ontsprong. We streven ernaar die situatie zo mogelijk terug te brengen.