Korte kenschets

Fraai Achterhoeks cultuurlandschap rond kasteel Vorden, doorsneden door beek en afwateringskanaal. Afwisseling van landbouwgronden, loof- en naaldbos. Verder bijzondere oude bomen, zichtas, lanen en schilderachtige hoeven.

Historische geografie

Landgoed Vorden maakt deel uit van het in deze omgeving nog vrij gave Achterhoekse hoeven- of kampenlandschap. Dit is een kleinschalig landschapstype met akkers op de hoger gelegen essen en graslanden op de lager gelegen gronden. Daartussen liggen boerderijen en houtwallen. Op Vorden zijn aanwijzingen gevonden voor een uit de middeleeuwen daterend vloeiweidesysteem. De te bevloeien graslanden liggen onder een lichte helling, met aan de bovenzijde een aanvoersloot en aan de lage zijde een afvoersloot. In de aanvoersloot werd kalkrijk water geleid, dat soms van ver aangevoerd werd. In het voorjaar en soms ook in het najaar werd hiermee het veld bevloeid. Het water zorgde er voor dat de bodem minder lang bevroren bleef, waardoor het groeiseizoen verlengd werd. Kalk en eventuele overige meststoffen zorgden er bovendien voor dat de grasproductie hoger werd. Vloeiweiden haalden op die manier een veel hogere productie per jaar dan onbevloeide percelen. Met de uitvinding van de kunstmest raakte deze methode van productieverhoging in onbruik, maar op Vorden kunnen de sloten, waterverdeelsystemen en voormalige vloeiweiden nog vrijwel intact teruggevonden worden.

Landschap

Vorden wordt gekenmerkt door een fraaie afwisseling van bossen, singels, houtwallen en landbouwgronden met boerderijen. Dit agrarische landschap wordt aangevuld met stijlelementen die bij het kasteel horen, zoals lanen, grachten en parkelementen. In het noordelijk gedeelte ligt het door een gracht omgeven kasteel. Vlak ten zuiden hiervan stroomt de Vordense Beek. De oude loop hiervan, die vroeger meanderend door het landgoed liep, is onlangs hersteld. Dit in tegenstelling tot de nog zuidelijker gelegen Veengoot, die als een overgedimensioneerd afwateringskanaal door het terrein ligt.

Verwervings geschiedenis

In 1956 werden landgoed en kasteel door de familie Van der Borch, die het bijna 200 jaar in bezit had, verkocht. In 1974 werd het aan ons overgedragen. Het kasteel is direct doorverkocht aan de gemeente, die het na een ingrijpende restauratie in gebruik nam als gemeentehuis.

Kastelen en landhuizen

Vorden werd voor het eerst vermeld in 1315 als bezit van het geslacht Van Vorden. In 1405 vererfde het landgoed aan Jacob van Hackfort, eigenaar van het nabijgelegen gelijknamige kasteel. Later volgden de geslachten Ripperda, Van Gendt en Torck. In 1770 erfde de familie Van der Borch van Verwolde het bezit, waardoor de landgoederen Vorden en Verwolde in één hand kwamen. De Van der Borch's bleven echter op Verwolde wonen en het kasteel Vorden raakte in verval. Betere tijden braken aan toen Paulus Anthony van der Borch Vorden in 1871 erfde. Hij liet het kasteel ingrijpend verbouwen en moderniseren. De hoofdingang werd naar de achterzijde verlegd, waar men via een - nog aanwezige - houten brug het kasteel kon betreden. Inmiddels ligt de ingang weer op de oude plaats.

Tuin/park

Een opvallend element in de oude parkaanleg vormt een achthonderd meter lange zichtas, die vanaf het kasteel in zuidelijke richting loopt. De laan wordt hoe verder hij van het kasteel af is steeds smaller, waardoor hij door perspectivische vertekening nog langer lijkt. Op Vorden staan twee beroemde dikke bomen, de Lodewijkslinde (stamomtrek 540 cm) en de dikke eik van Vorden (stamomtrek 685 cm). De linde ontleent zijn naam aan de overlevering dat Lodewijk XIV van Frankrijk in 1672 aan de voet van deze boom zijn moede leden zou hebben gestrekt. Een folkloristische bijzonderheid is een beukenlaan in het zuidelijk gedeelte van het landgoed, loodrecht op de zichtas, waar verliefde paartjes uit Vorden hun verloving plachten te bezegelen door twee takjes van een beuk in elkaar te knopen. Deze knopen vergroeien snel, hetgeen de bomen in dit 'Knopenlaantje' een merkwaardig effect geeft. Helaas stierven in 1976 door de droogte veel beuken in het laantje. Maar ook in de takken van de inmiddels aangeplante jonge laanbomen worden weer knopen gelegd, zodat deze traditie niet verloren gaat. Door het park rondom kasteel Vorden is een route uitgezet, met informatie over de verschillende bomen.

Bouwwerken

In de directe nabijheid van het kasteel ligt, tussen de weg en een wandelpad langs de Vordense Beek, boerderij De Horst. In 1921 werd een keuterboerderijtje uit het midden van de 19de eeuw vergroot, waarbij vooral de zijgevels en de achtergevel werden vernieuwd en verhoogd. Op het erf is de welput nog aanwezig. De tuinmanswoning (Vordensebosweg 7) is een voorbeeld van een eind 19de-eeuwse dienstwoning behorend bij kasteel Vorden. De voorgevel is gericht naar het kasteel en de woning is fraai gelegen aan een pad naar de Vordense Beek. De bouwstijl van de dienstwoning is voor deze streek ongebruikelijk, maar karakteristiek. De boerderij Het Trouvee werd rond 1900 gebouwd en is een voorbeeld van een lang type hallehuis-boerderij. De stal- en deeldeuren hebben alle de gebruikelijke boogvormige afsluiting. Boerderij Schimmel heeft de voorgevel naar de Hissinkbeek gekeerd. Deze boerderij uit 1884 is een voorbeeld van een grotere hallenhuisboerderij met een er achter gelegen lange bijschuur. De stijl van boerderij Schimmel is eenvoudig, vooral gericht op de praktijkvan het boerenbedrijf. Aan de voorzijde van de boerderij staat een pomp.

Flora

Het loofbos behoort grotendeels tot een rijkere variant van het eiken-berkenbos. In het oosten vinden we bij de Veengoot een elzenbroekbos in de vorm van hakhout, met een rijke kruidenbegroeiing. Op de overgang naar het beekdal komen waardevolle kwelvegetaties voor. Een opvallende soort is hier het groot springzaad met zijn gele, hangende bloemen. Het voorkomen van deze plant duidt op de aanwezigheid van kalkrijk kwelwater. Van de akkers heeft Het Geldersch Landschap een deel in eigen (ecologisch) beheer. In de randen hiervan vinden we akkeronkruiden, zoals gele ganzebloem en korenbloem.

Fauna

Door de grote afwisseling is het landgoed rijk aan vogels. Bij verschillende hoevepachters broedt een kerkuilenpaar in de schuur. In 2000 werden zelfs op twee plaatsen niet minder dan zes jongen grootgebracht. Dit duidt op een goede muizenstand. In de oudere loofbossen komen groene specht en Sperwer voor. Op Vorden en het aangrenzende Kieftskamp leven enkele tientallen reeen. 's Ochtends vroeg en in de avond laveien ze langs de randen van weilanden en akkers.

Visie/ toekomstbeeld

Ons streefbeeld voor Vorden is een cultuurhistorisch waardevol parklandschap. Belangrijk hierin zijn de lanenstructuur en de boomgroepen en solitaire bomen. Ook agrarische activiteit hoort in een dergelijk landschap, maar dan liefst zo milieuvriendelijk mogelijk.