Korte kenschets

Natuurrijke voormalige spoorlijn met bermen en bermsloten, ven met waardevolle oevervegetatie, poelen, heideterreintje, deels botanisch zeer rijke schrale graslanden, naald- en loofbos, houtwallen.

Archeologie

Haaks op de Borkense Baan ligt een dubbele landweer. Hij wordt de Sikkings Landwehr genoemd en is waarschijnlijk een oude veldversterking uit de 80-jarige oorlog. Winterswijk heeft vanaf het rijk van Karel de Grote tot en met de Franse tijd in een dynamisch grensgebied gelegen. Het lag strategisch tussen de beide regionale grootmachten Gelre en Munster, maar beide konden door natuurlijke barrieres als moerassen en ontoegankelijke broeklanden het gebied nooit echt onder hun bewind houden. Regelmatig waren er bestuurlijke leemten, waarin lokale heren de macht grepen. Restanten van deze dynamische geschiedenis zijn diverse landweren, schansen en wallen, die bescherming moesten bieden tegen deze of gene vijand. Ze zijn rond heel Winterswijk te vinden. Toponiemen als Landweer of Veldboom wijzen vaak op deze verdedigingswerken.

Historische geografie

Veenhuis vormt het noordwestelijk gedeelte van een uitgestrekt gebied dat tot in de 20ste eeuw bestond uit heidevelden met berken en vliegdennen, in het zuiden overgaand in drassig hoogveen. Omstreeks 1900 werd de heide deels ontgonnen en ingeplant met grove den. Na de Tweede Wereldoorlog zijn de laatste stukken heide omgezet in weiland. De Borkense Baan is de voormalige goederenspoorlijn tussen Winterswijk en Borken. Hij is in 1870 - 1880 aangelegd en tot circa 1975 in gebruik geweest. Ten tijde van de aanleg liep de spoorbaan vanaf Winterswijk achtereenvolgens door het oude hoevenlandschap met beekbossen, door met heggen en houtwallen omzoomde graslanden en akkers, en tenslotte kilometers lang door natte heidevelden en woeste gronden. Langs de spoorbaan liggen voormalige groeven (Balastputten), waar materiaal is gedolven voor de aanleg van de spoorbaan, nu zijn het ecologisch waardevolle plassen en vennen.

Landschap

Naarmate het spoor - vanaf de jaren zestig - minder intensief en het aanliggende land intensiever werd gebruikt, kreeg de spoorbaan met z'n bermen en bermsloten steeds meer betekenis als toevluchtsoord voor in het wild levende planten en dieren. Bovendien kreeg de baan een belangrijke functie als langgerekte ecologische verbindingsweg tussen de verspreid liggende bosjes, houtwallen en natuurgebiedjes.

Verwervings geschiedenis

Ter gelegenheid van haar 150-jarig bestaan schonken de Nederlandse Spoorwegen in 1989 1,6 km van de Borkense Baan aan ons en 2,4 km aan Natuurmonumenten. Ons deel loopt tot aan de grens met Duitsland en het deel van Natuurmonumenten loopt vanaf Winterswijk.

Flora

Op sommige plaatsen is de Borkense baan in mei geel van de bloeiende brem. Op enkele vochtige plaatsen vinden we in de ondergroei dotterbloem en adderwortel. Ook de oevers van het ven en de andere wateren zijn soortenrijk met drijftillen van veenmossen, waarin waternavel, holpijp, veenpluis en duizendknoopfonteinkruid groeien. Aan de zuidkant staat een naar schatting 140 jaar oude grove den; het dikste exemplaar dat op de terreinen van Het Geldersch Landschap voorkomt. De schrale graslandjes aan weerszijden van de spoorbaan zijn botanisch zeer rijk met soorten als gevlekte orchis, moeraskartelblad, grote ratelaar, blauwe knoop, vetblad en ronde en kleine zonnedauw. Op kwelplekken ontwikkelen zich dikke veenmoskussens. In een poel groeit gewoon blaasjeskruid, een vleesetend plantje dat met vangblaasjes watervlooien en ander plankton verschalkt.

Fauna

Met 34 soorten dagvlinders is de Borkense Baan een van de vlinderrijkste gebieden van ons land. Ook vele libellensoorten vinden rond het ven een goed leefgebied. De boomvalk die hier broedt voedt zich met de vele libellen. In de pitrusprollen van Veenhuis maken talloze tijger- of wespspinnen hun web met kenmerkend spiraal. Deze prachtig geelzwarte immigrant uit Midden- en Zuid-Europa verovert in hoog temp ons land. Jonge spinnetjes spinnen een zweefdraad waaraan zij zich met de wind laten meevoeren.

Visie/ toekomstbeeld

Op Veenhuis en de Borkense Baan willen we door een aktief gevarieerd beheer een milieu scheppen dat plaats biedt aan een veelheid aan planten en dieren. We doen dit bijvoorbeeld door het ontwikkelen van gevarieerde bosranden langs de bossen, het dambordsgewijs beheren van de spoorbaan, hakhoutbeheer en het open houden van heide en vennen.