Korte kenschets

Oude komkleigronden met bloemrijke graslanden, populierenbossen, wilgengrienden en een eendenkooi.

Archeologie

Net buiten de Regulieren zijn sporen van bewoning uit de Romeinse tijd aangetroffen. In die tijd woonde men op de hogere delen van het rivierengebied, op oeverwallen en zandopduikingen. Daar lagen vaak ook akkertjes en fruitbomen. De lagere delen stonden regelmatig onder water, want echte dijken waren er nog niet.

Historische geografie

Al in de 13de eeuw werd het lage natte komkleigebied in deze omgeving ontgonnen en verkaveld. Dat gebeurde vanuit de dorpen op de stroomruggen. Om de ontginning van de kommen mogelijk te maken, werden eerst primitieve dijken aangelegd en weteringen gegraven. De Linge voerde het water van de dorpspolders af. Omstreeks 1385 legden de bewoners van de westelijker gelegen Vijfheerenlanden, die veel last ondervonden van het bovenstroomse water, de Diefdijk aan. Deze vormt nog altijd de grens tussen Gelderland en Zuid-Holland. Als gevolg van de aanleg van deze dijk kon het water in natte perioden niet goed weg uit de West-Betuwe. Eeuwenlang bleef het komgebied tussen Culemborg en Geldermalsen slecht ontwaterd en slecht ontsloten. Hierin kwam pas verandering bij de aanleg van de spoorlijn en de rijksweg in de 19de eeuw. Ingrijpend waren de veranderingen echter pas de laatste vijftig jaar. Met de ruilverkaveling is de gehele omgeving wezenlijk veranderd door 'verbetering' van de percelering en ontwatering. De Regulieren is hier gelukkig aan ontsnapt. Hier kan het landschap beleefd worden van vo'o'r de ruilverkaveling.

Cultuurhistorie algemeen

De naam Regulieren is waarschijnlijk afkomstig van het in 1406 bij Zaltbommel gestichte Regulierenklooster, dat bezittingen had tussen Geldermalsen en Culemborg.

Verwervings geschiedenis

Eind 1973 begonnen de eerste onderhandelingen met betrekking tot de aankoop van gronden voor de Ruilverkaveling. Een plaatselijke werkgroep voor natuurbehoud heeft zich toen ingezet om het gebied veilig te stellen als natuurgebied. Door achtereenvolgende aankopen van meer dan 35 eigenaren kon het gebied aangekocht worden. De laatste aankoop in het kader van de ruilverkaveling passeerde in 1983.

Flora

Typerend voor dit gebied zijn de bloemrijke hooilanden, die door maaibeheer en hoge grondwaterstanden zo schraal en soortenrijk geworden zijn. De hoge grondwaterstand wordt gerealiseerd door grond- en neerslagwater in het gebied vast te houden. De hooilanden zijn vooral in mei/juni op z'n mooist, de soortenrijke vegetatie bloeit dan het uitbundigst. Doordat dit soort gebieden in Nederland door de intensivering van de landbouw en het verlagen van grondwaterstanden niet veel meer voorkomt, zijn er hier soorten te vinden die inmiddels zeldzaam geworden zijn, zoals kamgras, trosdravik en goudhaver. De sloten krijgen door het huidige beheer ook een steeds mooiere en soortenrijkere vegetatie, met bijvoorbeeld holpijp en grote boterbloem op de oevers en kikkerbeet, krabbescheer en waterviolier in het water.

Fauna

Wegens de absolute rust die nodig is voor het kooibedrijf is de eendenkooi een heerlijk gebied voor veel dieren om te vertoeven. De rust wordt gewaarborgd door het in de wet vastgelegde Afpalingsrecht: binnen een cirkel van 753 m (= 200 Rijnlandse Roeden) vanuit het midden van de kooiplas is het verboden de rust van de kooi op enigerlei wijze te verstoren. Vroeg in de lente planten zich in de slootjes de gewone pad en bruine kikker voort, evenals de heikikker waarvan de mannetjes in de paringstijd blauw van kleur zijn. In de extensief beheerde hooi- en weilanden komen verschillende muizensoorten voor, zoals aardmuis en rosse woelmuis. In de bosgedeelten is de bosspitsmuis te vinden. In het voorjaar vliegen in de hooilanden vele tientallen oranjetipjes, terwijl bij het maaien soms wolken van duizenden hooibeestjes en bruine zandoogjes uit de vegetatie opstijgen. In de winter zijn nabij de bossen reeen te zien en is het gebied een heerlijke rustplaats voor trekvogels, 1000 a 1500 exemplaren strijken hier neer. In het vroege voorjaar pleisteren op de plas-drasse graslanden vele honderden kieviten en grutto's en eenden als smient en wintertaling. In de zomer zijn ooievaars graag geziene gasten. In de omgeving zijn enkele broedgevallen. Wellicht dat ze binnenkort ook in de Reguieren zullen gaan broeden. De sprinkhaanrietzanger en watersnip broeden hier, net als ransuil en buizerd.

Visie/ toekomstbeeld

De huidige landschappelijke indeling willen we in de Regulieren in stand houden, maar de natuurwaarden willen we flink omhoog brengen. Door het aanbrengen van kwelpijpen komt er nu kwalitatief goed water in de sloten. Dit zal naar verwachting een positief effect hebben op de vegetatie in de sloten. De eentonige populierenbossen vormen we om naar meer natuurlijke bossen. De recent verworven eendenkooi is gerestaureerd en weer in bedrijf als kooi.