Korte kenschets

Het Meerdink is een karakteristiek Winterswijks coulissenlandschap met scholtenboerderij en een afwisseling van oud eikenbos, houtsingels en -wallen, akkers en weilanden, langs de Dambeek. Hieraan ligt ook Lammers dat bestaat uit gevarieerd bosgebied met een nat heideveldje, aan weerszijden van vroegere spoorbaan.

Historische geografie

Meerdink is een van de oudste en belangrijkste scholtengoederen van Winterswijk. De oorspronkelijke naam van het Meerdink was Miert en ook de boer die erop woonde werd aangeduid als Miert, of Mierdink. Meerdink was vanaf ongeveer 1300, samen met het zuidelijker gelegen scholtengoed Roerdink, Tegenerscholte van de Bredevoortse hofgoederen. Dit betekende dat zij intermediair waren tussen de drost (plaatsvervanger van de heer) en de horige bevolking van Winterswijk. Tevens waren zij adviseur van de drost. Tegenerscholten waren zelf ook horig, maar hadden een aanzienlijk betere positie dan de andere horigen. De Tegeners waren bijvoorbeeld vrijgesteld van het versterfrecht; dit was het recht van de hofheer op een deel van de nalatenschap van de horige. Zij konden zo uitgroeien tot grote en machtige scholtenboeren. Meerdink telde in de 17e eeuw 140 ha. Een klein deel daarvan was in eigen beheer, ongeveer 15-20 ha. De rest werd ingenomen door de met bossen omgeven cavesteden der onderhorigen. Het telde van oorsprong 5 cavesteden: Damme, Haken, Meerdink-Niehuis, Guldenhuis en Meerdink-Veldboom. De cavesteden waren doorgaans niet groter dan 8 ha, de rest werd dus ingenomen door bos en hei. De onderhorigen voldeden de pacht op 2 manieren: materiele vergoedingen (vaak in natura) en arbeid. Omdat de scholten de pacht vaak in natura inden voor de heer hadden zij veel goederen die te verhandelen waren, eventueel na eerst op het scholtengoed bewerkt te zijn. De heer ontving zijn pacht vervolgens in geld, nadat er uiteraard door de Scholten een flinke winst was gemaakt. Roerdink en Meerdink moesten samen voer- en wagendiensten verrichten voor de heer, blijkens een renmeestersboek uit 1615, maar dat werd afgekocht, kennelijk waren ze toen al erg rijk. Van groot belang was de handel op de IJsselsteden. Uit een kasboek van Meerdink blijkt dat tussen 25 april en 7 juni 1785 20 reizen naar Deventer, Zutphen en Doesburg waren gemaakt. Vooral linnenweefsel werd verhandeld, maar ook veel hammen en zijden spek. Tussen 1700 en 1770 werden door Meerdink verscheidene erven aangekocht, zoals Bremmelshorst, Druppers, Kutters, Druppershuiske en twee erven in Neede en Eibergen. Meerdink groeide zo uit tot 250 ha. Taktiek bij de overnames was vaak dat de Scholten geld leenden aan eigengeerfde boeren die in de problemen waren gekomen. Als de schulden niet betaald konden worden werd uiteindelijk de boerderij overgenomen en werd de bewoner horig aan de Scholte. Hellekamp hoorde met de andere cavesteden Weekamp, Boddewies en Leemkuil tot de oorspronkelijke bezittingen van het Scholtegoed Lintum, voor dit zich na 1700 sterk uitbreidde. Lintum heeft lange tijd behoord tot het Stift te Bocholt. Op zijn piek was Lintum 350 ha groot. Rond 1700 kwam Meerdink door een huwelijk aan Lintum, het werd toen een van de grootste scholtengoederen, ongeveer 600 ha. Vanaf 1784 werd Meerdink weer zelfstandig.

Landschap

Ruim de helft van Meerdink bestaat uit bouw- en weiland, de rest is begroeid met bos, houtsingels en hakhoutwallen. Het bos bestaat uit 160 tot 180 jaar oude, bijna 30 meter hoge zomereiken, plaatselijk gemengd met wintereiken en beuken. Lammers is een bos- en heidegebiedje aan weerszijden van de oude spoorbaan van Winterswijk naar Bocholt. Waar deze oude spoorbaan de Dambeek kruist ligt de grens met Duitsland. Hellekamp is een met houtwallen omzoomde verhoogde akker.

Verwervings geschiedenis

Meerdink is in 1965 gekocht van de familie Esselink, die het sinds de 18de eeuw in bezit had.

Bouwwerken

De 17de- of 18de-eeuwse klassieke scholteboerderij Meerdink is in de 20ste eeuw tot veestal verbouwd, toen een nieuw woonhuis in de vorm van een eigentijdse villa op het complex werd gebouwd. Ten westen van de Rechtse Wooldse Weg ligt het schilderachtige daglonershuisje Haverwieske, dat tot het voormalige scholtegoed hoort. Het typisch Achterhoekse boerderijtje heeft in de voorgevel nog een groot stuk metselwerk met een patroon van rode en zwarte bakstenen.

Flora

Op het Meerdink stierven de laatste twintig jaar veel zware eiken, vermoedelijk door een combinatie van hoge grondwaterstanden, verzuring en aantasting door de eikenprachtkever. Opvallend is de rijke natuurlijke opslag van hulst en de weelderige onderbegroeiing van adelaarsvaren, beide kenmerkend voor oud bos. Langs de Dambeek is het bos in het voorjaar hier en daar wit van de bosanemoon en bosklaverzuring. In het bos op Lammers ligt een heidevennetje waar de zeldzame rijsbes groeit. Na opschonen van de oevers breidde de kleine zonnedauw zich uit. Tussen ven en bos staat veel vuilboom, die voor veel vlinders een waardplant is.

Fauna

Dit afwisselende landschap vormt een goed leefgebied voor diverse marterachtigen. Steenmarter, bunzing, hermelijn en wezel behoren tot de vaste bewoners. In totaal zijn in dit gebied ruim 50 soorten broedvogels geteld. In de houtwallen laat de nachtegaal zich regelmatig horen en langs de Dambeek broeden grote gele kwikstaart en ijsvogel. Op Lammers zijn veel rode bosmierenhopen, in de streek 'sproakhampen' genoemd. Op de overgang van bos naar heideven zien we in het voorjaar ook groentjes, een kleine pagevlinder.

Visie/ toekomstbeeld

Op Meerdink willen we het karakter van een oud Scholtengoed zoveel mogelijk in stand houden. Een Scholtegoed is hoofdzakelijk een agrarisch landgoed, maar dan wel met wat extra's, zoals een fraaie historische boerderij, een villa en eikenbossen. De Scholten waren immers een soort hereboeren. Lammers is een restant heide met bos, hier zal het accent veel meer liggen op de natuurwaarden. Op Hellekamp is het streefbeeld een graanakker met akkeronkruiden, omgeven door een laan en een bosje van oud loofhout.