Korte kenschets

Oud landgoed bij Huis Hoevelaken; opmerkelijk lange, smalle vorm. Afwisseling van imposante lanen, loofbos, weilanden en waterpartijen.

Historische geografie

De oudste vermelding van Hoevelaken dateert uit 1132. In 1402 wordt een heerlijkheid Hoevelaken genoemd als leen van de Gelderse hertogen in het bezit van het geslacht Van Zuylen. In 1410 is voor het eerst sprake van een kasteel Hoevelaken. Oorspronkelijk was dit een veengebied. Rond het jaar 1000 werd het ontgonnen. Vanaf de ontginningsbasis, de weg van Amersfoort naar Voorthuizen, werden lange rechte sloten in het veen getrokken tot aan de Hoevelakense beek aan de zuidzijde en de grens met Nijkerk aan de noordzijde. Zo ontstond een slagenlandschap met lange rechte percelen, gescheiden door sloten. Aan het samenvoegen van enkele van die percelen dankt het landgoed zijn merkwaardige vorm, met een lengte van bijna 3 km en een breedte van slechts 375 m. Halverwege de percelen lag er een zandrug onder het veen, de Veenwal. Door inklinking van het veen ligt deze wal nu hoger dan de omgeving.

Cultuurhistorie algemeen

In de 17de eeuw vererfde Hoevelaken van het geslacht Van Zuylen op de Van Lyndens. Na de verwoesting van het middeleeuwse huis in 1672, werd in 1679 het noordelijker gelegen nieuwe huis gebouwd. In 1834 werd de familie Schimmelpenninck van der Oye eigenaar. In 1926 verwierf dr. C.J.K. van Aalst, president van de Nederlandse Handels Maatschappij, Hoevelaken. Hij besloot tot de bouw van een nieuw huis, naar ontwerp van de architect M.A. van Nieukerken. Van de kleinkinderen van dr. C.J.K. van Aalst werd Hoevelaken in 1967 verworven, met uitzondering van het huis en het omringende parkgedeelte.

Tuin/park

We mogen aannemen dat het landgoed in 1679 is aangelegd, tegelijk met de bouw van het huis. In het begin van de 18e eeuw wordt een park aangelegd rondom een middenlaan. Deze middenlaan zal vanaf dat moment de spil van het landgoed vormen. Vanf de 19de eeuw zijn gedeelten van het park veranderd in de landschapstijl. Het laatste ontwerp is in 1927 gemaakt door P.H. Wattez. Bij dit ontwerp werden achter het huis nieuwe vijverpartijen aangelegd, waarbij een deel van de middenlaan werd gekapt. Aansluitend aan de waterpartijen ligt een klein sterrebos (lanen in stervorm). Verder overheerst de landschapstijl, waarmee een aantrekkelijk landschap is gecreëerd van bos, afgewisseld door weide en bouwland. Het gedeelte ten noorden van de straatweg maakt een minder gecultiveerde indruk. Het is de 'wildernis' waarin men een landschapspark graag liet eindigen. Hier ligt een slingervijver die waarschijnlijk rond 1890 is aangelegd. **opm. Ton R: Wellicht toch nog het middeleeuwse huis vermelden, dat ten zuiden van de weg heeft gelegen.**

Flora

Het landgoed Hoevelaken bestaat uit nattere en drogere gedeelten. Hierdoor is de soortenrijkdom in het gebied zeer groot. In de drogere bossen groeien in de kruidlaag dalkuid, bosanemoon en gewone salomonszegel, terwijl de nattere delen dubbelloof, breedbladige wespenorchis en bosandoorn herbergen. Koningsvaren siert de elzenbroekbosjes. Deze beschermde varensoort groeit het liefst op halfbeschaduwde plekken, waar hij weliswaar langzaam groeit, maar manshoog kan worden. Onder de juiste omstandigheden kan de varen meer dan een eeuw oud worden. Tijdens een inventarisatie zijn 150 verschillende soorten paddestoelen aangetroffen

Fauna

Bijzonder in het gebied is het voorkomen van de ringslang, die in Nederland zeldzaam en in de Geldersche vallei zelfs zeer zeldzaam is geworden. Deze slang is de enige reptielensoort in Nederland die direct afhankelijk is van water in zijn leefgebied, omdat het grootste deel van zijn voedsel in het water gevangen wordt. Kikkers staan voornamelijk op het menu. In de directe omgeving van het water heeft de ringslang een overgang naar ruige vegetatie nodig, waar hij zich kan verbergen en kan zonnen. De ruige dwergvleermuis, dwergvleermuis en laatvlieger houden zich ook in het gebied op.

Visie/ toekomstbeeld

Bij het beheer van Hoevelaken hebben de cultuurhistorische waarden de hoogste prioriteit. Dit zijn het Slagenlandschap en het park met de lanen, graslanden en bospercelen. Binnen dat cultuurhistorische kader wordt zoveel mogelijk ruimte gegeven aan verhoging van de natuurwaarden en van de landschappelijke waarden.