Korte kenschets

De Goilberdingerwaarden zijn een natuurontwikkelingsgebied in de uiterwaarden. De Volenkampen bestaan uit enkele percelen grasland, omgeven door fraaie lanen.

Historische geografie

De geschiedenis van de Goilberdingerwaarden is er niet alleen een van de rivier als vormgever van het landschap, maar nog veel meer van de mens. De Goilberdingerwaarden maken deel uit van het militair strategisch landschap van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en vormt met het Fort Everdingen, het Werk aan het Spoel, de Diefdijk, de bunkers en de inlaatwerken een samenhangend en gaaf geheel. Rond de forten werden kringen aangewezen, waarbinnen speciale voorschriften golden. Tot zeker 300 meter uit de buurt van het fort moest het schootsveld leeg en vlak zijn. Dijken en kaden werden zodanig aangelegd dat het voor een vijand niet mogelijk was zich erachter te verschansen. Beplanting in niet te inunderen schootsvelden, zoals uiterwaarden, bestond soms uit wilgenstobben, die door hun wortelstelsel ingraven bemoeilijkten. Als de linie in functie was konden de wilgen eenvoudig gekapt of platgebrand worden, terwijl de wortels bleven zitten. Aan de aanvalszijde van forten stond vaak een transparante bomenrij op hoge stam. Deze camoufleerde het fort, maar belemmerde het schootsveld niet. Achter het fort stonden vaak zeer hoge bomen, bijvoorbeeld populieren, die het silhouet van het fort camoufleerden. In de Eerste en Tweede Wereldoorlog is de Linie nog in staat van verdediging gebracht, onder andere werden nieuwe bomvrije schuilplaatsen gebouwd, waarvan er enkele in de uiterwaarden liggen. In 1963 is de Linie buiten gebruik gesteld.

Cultuurhistorie algemeen

De Volencampen liggen dicht bij de plaats van het vroegere kasteel Culemborg. Het kasteel lag vroeger buiten de stad in een meander van de Lek met een vrij uitzicht naar alle kanten, zodat het goed verdedigbaar was. De Volencampen zijn, op de uiterwaarden na, nog de enige open ruimte rond het vroegere kasteel. Nieuwe woonwijken, industrieterreinen en sportvelden hebben het merendeel van de open ruimte opgeslokt.

Verwervings geschiedenis

De Goilberdingerwaarden zijn de periode 1997-2002 heringericht als dijkverbeteringsproject met natuurontwikkeling. Het is in 2003 in beheer gegeven bij de gemeente Culemborg voor een periode van 10 jaar. De Volencampen zijn eigendom van Domeinen en worden door ons gepacht.

Flora

De natuurwaarden in de Goilberdingerwaarden moeten nog grotendeels tot ontwikkeling komen na de herinrichting. Ook de Volencampen hebben door jarenlang agrarisch gebruik nog weinig natuurwaarden. De Baarsemwaard, die in ontwikkeling al wat verder is, geeft een indicatie van de te verwachten vegetaties. Hier komt onder andere oeverzegge voor en het watervorkje, een levermosje dat zeer gevoelig is voor watervervuiling.

Fauna

De Goilberdingerwaarden zijn zeer rijk aan vogels. Voorbeelden zijn visdief, brandgans, bergeend, kuifeend, kluut en diverse kleine steltlopers als kleine plevier, bontbekplevier, oeverloper, witgatje en bonte strandloper. Bijzonder zijn een zwarte wouw die kwam overvliegen en een grote zilverreiger die kwam fourageren. In de Goilberdingerwaarden zijn vele soorten sprinkhanen, libellen en vlinders waargenomen, waaronder het icarusblauwtje. Bij de verdere ontwikkeling zullen deze zeker toenemen. Ook zijn vele amfibieen zoals de heikikker en watersalamander geen vreemden in het gebied. De steenuil maakt regelmatig gebruik van de oude knotbomen in de uiterwaard.

Visie/ toekomstbeeld

Streefbeeld voor de Goilberdingerwaarden is een begeleid natuurlijk landschap. Het beheer bestaat met name uit integrale begrazing door galloway runderen en begeleiding van spontane processen, zoals het af en toe eens wat terugzetten van bomen en struiken. Streefbeeld voor de Volencampen is een gevarieerd cultuurlandschap. Een deel zal als hooiland beheerd worden en een deel zal begraasd worden, bij voorkeur met zeldzame huisdierrassen, zoals brandrood rund of Maas-Rijn-IJsselrund.