Korte kenschets

Oud parkbos en enkele landbouwpercelen, langs het Apeldoorns Kanaal en doorsneden door de Grift. Het huis Bonenburg is particulier bezit.

Historische geografie

Twee watergangen zijn bepalend voor de Bonenburg, de Grift en het Apeldoorns Kanaal. De grift werd rond 1370 gegraven om het gebied tussen Apeldoorn en Hattem te ontwateren en voor de scheepvaart. In 1830 werd het Apeldoorns Kanaal gegraven om de scheepvaart verder te bevorderen. In tegenstelling tot de Grift heeft het kanaal hier geen eigen wateraanvoer, daarom ligt hij ook dicht bij de Grift, om daaruit water te ontvangen. Bij de Bonenburg stroomt de Grift uit in het kanaal. De Grift heeft ook een aftakking om de gracht rond het huis te voeden. Ter hoogte van de Bonenburg ligt een sluis in het kanaal. Hier heeft eertijds een watermolen gestaan. Kwelwater uit de beide waterlopen en van de Veluwe maken de Bonenburg tot een nat en moerassig gebied. Voor een deel werd het benut voor een vijver in het park. Om het overtollige water af te voeren werd er eens stelsel van greppels gegraven, die het water via een duiker onder het kanaal door afvoeren naar de ten oosten van het kanaal gelegen Grote Wetering.

Cultuurhistorie algemeen

Een telg uit het Rijnlandse geslacht Van Boinenburg genoemd Honstein, die in de 17de eeuw ambtsjonker van Heerde was, liet ten zuidoosten van Heerde een huis bouwen, dat hij zijn eigen naam, Bonenburg, gaf. Het huis draagt in muurankers nog het jaartal 1633. In die tijd was de ruimte om het huis waarschijnlijk voornamelijk nuttig in gebruik, met akkers, weiland en wat bos. Rond 1850 wordt de Bonenburg door de toenmalige eigenaar, de familie Op ten Noort verkocht. Een beschrijving van het landgoed uit de verkoopadvertentie is voorhanden en daaruit blijkt dat er behalve een Herenhuis, koetshuis, duiventil en tuin ook sprake is van acht kampen weiland, vijftien akkers bouwland, een akkermaalsbos en bos met diverse doeleinden. De Bonenburg werd gekocht door Martinus van Regteren Altena, koopman uit Amsterdam. Hij liet het huis ingrijpend verbouwen en verfraaien, waardoor het zijn huidige uiterlijk kreeg. Ook liet hij het huidige parkbos aanleggen in een landschappelijke stijl, met kronkelende paden.

Verwervings geschiedenis

De familie van Regteren Altena heeft de Bonenburg in 1953 aan ons overgedragen.

Bouwwerken

Op de Bonenburg hebben in het verleden behalve het landhuis diverse gebouwtjes gestaan, vermoedelijk boerderijtjes. Er staan er nu nog twee. De best bewaarde is Den Ahrend, blijkens een steen boven de deur daterend uit 1830. Dit huis is gelegen op het Grifteiland tussen de brug over de Grift en die over het kanaal. Het was oospronkelijk een boerderij en herberg. Het is van het hallenhuistype met een dwars, gepleisterd, voorhuis.

Flora

Het parkbos bestaat voornamelijk uit beuken, waaronder weinig planten kunnen groeien. In de randen van de akkers groeit slofhak, een akkerplant die zeldzaam is en van oudsher voornamelijk in roggeakkers voorkomt. In de vijver groeit onder andere ongelijkbladig fonteinkruid en op de oever dubbelloof, een varensoort met twee typen bladeren. Beide planten komen voor op de lijst met bedreigde planten in Nederland. bij een inventarisatie in 2001-2002 werden 208 paddestoelsoorten gevonden, waaronder twaalf bedreigde soorten.

Fauna

Door de intensieve recreatie komen op de Bonenburg betrekkelijk weinig diersoorten voor. In de wateren in en rond de Bonenburg zijn twee bedreigde vissoorten aagetroffen, namelijk Bermpje en Riviergrondel. Ze zijn kenmerkend voor schoon stromend water. De combinatie van oude bomen, bosranden en wateroppervlak maakt het gebied erg geschikt voor vleermuizen. Ze gebruiken de bomen voor hun kolonies en de bosranden en waterpartijen om langs te jagen. Er komen negen soorten vleermuizen voor op de Bonenburg. Alle vleermuizen zijn in Nederland in hun voortbestaan bedreigd en genieten derhalve wettelijke bescherming. Doordat het een afwisselend gebied is is er een grote verscheidenheid aan vogels. Er zijn 100 soorten waargenomen, waarvan er 50 ook op de Bonenburg broeden. De overige soorten komen er fourageren of trekken over.

Visie/ toekomstbeeld

Bij het beheer van de Bonenburg staat de cultuurhistorische waarde als landgoed voorop. Binnen die doelstelling zal worden geprobeerd de natuurwaarden te verhogen. Op dit moment wordt gewerkt aan een plan om de Bonenburg op te knappen. Hieraan gaat een historisch onderzoek naar het landgoed vooraf.