Ecologisch herstel

De Elster Buitenwaarden bestaan voor het grootste deel uit open grasland op rivierklei. Daarnaast is een zandwinplas van aanzienlijke omvang aanwezig. Deze plas en een klein deel van het grasland zijn eigendom van Het Utrechts Landschap. Door ontkleiing in het verleden is de uiterwaard nagenoeg zonder hoogteverschillen. Door de gehele uiterwaard loopt een oude riviergeul die zichtbaar is als een smalle sloot. In het westen, grenzend aan de Amerongse Bovenpolder, is een deel van deze geul uitgegraven en voorzien van flauwe oevers. Daarmee wordt de verbinding gevormd met de Amerongse Bovenpolder. De Elster Buitenwaarden grenzen direct aan de Utrechtse Heuvelrug met als scheidslijn de Rijksstraatweg (de N225). De Rijksstraatweg is dan ook een grote ecologische barrière tussen de Buitenwaarden en de Plantage Willem III. Toch liggen juist op deze plek goede kansen voor het herstel van de ecologische verbindingen door de aanleg van een wildpassage, omdat bebouwing ter plaatse ontbreekt. Langs het overige deel van de N225 staan vrijwel overal huizen.

Natuurlijke toekomst

Ook de Elster Buitenwaarden vallen binnen het project Noordoever Nederrijn. De toekomstplannen voor dit gebied richten zich dan ook op het behoud van het open karakter en de versterking van de natuurwaarden. Door het ontwikkelen van stroomdalgrasland op de hogere delen kunnen soorten als kluwenklokje en wilde marjolein terugkeren. Naast de grote botanische rijkdom van deze vegetaties zijn ze veelal ook rijk aan insecten en vogelsoorten zoals kwartelkoning, patrijs en grasmus. Aan de voet van de Heuvelrug bestaan kansen voor de ontwikkeling van een kwelwatervegetatie met karakteristieke soorten als waterviolier en dotterbloem.