Geschiedenis

Omdat in dit gebied alle stadia van turfwinning en ontginning nog duidelijk zichtbaar zijn, is Dalerpeel te beschouwen als een monument voor de Drentse verveningsgeschiedenis.
Het natuurgebied maakt deel uit van één van de grootschalige veenontginningen die voor grote delen van Drenthe beeldbepalend zijn.

Toch is het verveningslandschap hier veel beslotener van karakter dan menig ander veenkoloniaal gebied. De geschiedenis heeft in dit gebied geleid tot het ontstaan van een boeiend landschap, samengesteld uit een kleinschalige afwisseling van kleine veenplaatspercelen met bijbehorende keuterijen, hoofd- en zijwijken en diverse half of geheel vergraven, soms met bos en heide begroeide veenrestanten.
Er komt hier, in samenhang met de gemeentegrenzen van Coevorden en Dalen, een vijftal verschillende ontginningslijnen samen. Tot op de dag van vandaag weerspiegelen zij zich in de verkaveling.

Bij aankoop van het gebied in 1974 kreeg 'Het Drentse Landschap' de verveningsconcessies op de koop toe, waarmee het gevaar voor verdere afgraving definitief bezworen kon worden.

Plantenwereld

Hoewel met de ontginning van het veen al lange tijd geleden werd gestopt, is het proces van hoogveenvorming op grote schaal definitief tot stilstand gekomen. Het terrein is, doordat het van alle kanten aangesneden is door sloten en wijken, niet meer in staat om voldoende regenwater vast te houden om de hoogveenvorming door te laten gaan. Toch biedt het reservaat nog steeds leefruimte aan een grote verscheidenheid van in het veen thuishorende planten. Op enkele plekken zijn zelfs de veenvormende veenmossoorten nog waar te nemen. Deze veenmossen vormen het hoofdbestanddeel van turf. Eén van de soorten veenmossen die hier opvallend aanwezig is, is het rode veenmos Sphagnum rubellum. Tussen de veenmossen groeit onder meer Dophei, Veenpluis, Blauwe zegge en de vleesetende plantjes Kleine en Ronde zonnedauw.

Dierenleven

In Dalerpeel komen 77 soorten broedvogels voor. Daarnaast doen ook nog eens 31 andere vogelsoorten het gebied aan op hun jaarlijkse trektocht.
In het deelgebied Scheerse Veld verblijven gedurende de winter vaak honderden Wilde eenden en Wintertalingen. Ook zijn hier vaak Brilduikers en Tafeleenden te zien. Graspiepers gebruiken dit gebied tijdens de trek graag als slaapplaats. De aantallen van deze soort kunnen dan oplopen tot zo'n 1000 per dag. In de bospartijen van Dalerpeel zijn vaak meerdere nesten van Ransuilen te vinden. In het gebied komen verder opvallend veel soorten libellen, juffers en vlinders voor. Ook is bekend dat de zeldzame, aan vochtige omstandigheden gebonden Moerassprinkhaan er voorkomt.

Beheer

Om vergrassing en boswoekering af te remmen en een meer gevarieerde, vochtige veen- en heidevegetatie te laten ontwikkelen, wordt het gebied begraasd door runderen. Schotse Hooglanders zijn voor een dergelijk nat en moeilijk begaanbaar terrein het meest geschikt. In de zomermaanden krijgen deze koeien soms gezelschap van Veluwse Landgeiten, die uitstekend in staat zijn de berkenopslag tegen te gaan. Dit begrazingsbeheer wordt aangevuld met plaatselijk maaien. Een goed beheer van de waterhuishouding is van levensbelang voor de overlevingskansen van de rijke planten- en dierenwereld van dit gebied. Rondom het reservaat is dan ook een aantal bufferstroken aangelegd.

Toegankelijkheid

Het gebied is bereikbaar vanaf de weg tussen de dorpen Dalerend en Dalerpeel. Door de afwisseling van gesloten en open landschapstypen is het gebied als geheel aantrekkelijk voor fietsers. In het deelgebied Kleine Staarman is een wandelroute uitgezet. Waar gegraasd wordt, is het meewandelen van honden niet toegestaan.