Bijzonderheden

Zeer oude kooibosjes met soms monumentale bomen en een rijke onderbegroeiing.

Ligging

Gemeente Tytsjerksteradiel ten oosten van Leeuwarden, onder de buurtschappen Lytse Geast en Aldemiede.

Toegankelijkheid

Afgelegen terreintjes zonder voorzieningen die moeilijk bereikbaar zijn.

Geschiedenis

De eendenkooien zijn honderden jaren oud en waren ooit strategisch gelegen aan de Louwsmar die in 1780 is drooggemalen en aan de rand van de zandopduiking waarop het dorpje Lytse Geast ligt. Nog in de Tweede Wereldoorlog raakte het gebied tussen Lytse Geast en Wergea in de winter regelmatig overstroomd. In de jaren vijftig heeft het gebied grote veranderingen ondergaan. Er vonden ontginningen plaats en er werd een aantal boerderijen gebouwd. Vooral de waterhuishouding werd aangepast, waardoor de jaarlijkse overstromingen tot het verleden behoorden. Tot aan de overname door It Fryske Gea in 1989, waren de gebieden rond Lytse Geast eigendom van de Stichting het Sint Anthony Gasthuis te Leeuwarden. De Van Asperenkoai is in 1943 geschonken door de familie Van Asperen.

Einekoai. Bron: It Fryske Gea

Natuurlijke elementen in cultuurlandschap

Plantensoorten die op de Ketelermar voorkomen, zijn Kale jonker, Gele lis en Pluimzegge. Opvallend is het talrijk voorkomen van de Trosvlier. Plaatselijk komt een dichte begroeiing van hoge braamstruiken voor, waardoor veel dekking aanwezig is. Soms worden reeën waargenomen en ook de Vos duikt hier af en toe op. In oudere elzenbomen broedt regelmatig de Buizerd.
De begroeiing van de kooibossen varieert door de verschillen in de bodemsamenstelling. De Casteleinskoai ligt op zandgrond, met veel eiken, berken en lijsterbessen. De Mulderskoai ligt op veengrond en dus lager en natter. Hier groeien vooral elzen die omrankt zijn door Kamperfoelie en Hop. In de struiklaag groeien bramen en frambozen. Het aspect in de Van Asperenkoai is weer anders. De grond bestaat hier uit knipklei waarop vanouds Iep, Es en Esdoorn voorkomen. In de kooien broeden soms kolonievogels, zoals Roek en Blauwe reiger. Daarnaast leven er veel soorten bosvogels.

Lytse Geast. Bron: It Fryske Gea

Beheer

Het Riet in de Ketelermar wordt jaarlijks geoogst. Het beheer van de kooibosjes is minimaal; vooral een spontane ontwikkeling wordt gestimuleerd. De kooiplassen worden jaarlijks opgeschoond en de kooiopbouw - in de vorm van rietschermen en paalwerken - wordt onderhouden. De van Asperenkoai bezit een eeuwenoud Recht van Afpaling. Dit garandeert een rustgebied in een cirkel met een straal van 1.200 meter rond de kooi. Vooral de cultuurhistorische waarde van de eendenkooien is groot.